تربیت الگومحور؛ چیستی؟ چرایی؟ چگونگی؟ به همراه 2 رمز تربیت
تربیت بر اساس الگوهای رفتاری
اجازه بدهید این مبحث را با نقل تجربه شروع کنم. خیلی وقتها وقتی برای بازی با بچهها تئاتر کار میکنیم و میگوییم هر کس هر چی دلش میخواهد را بازی کند، خیلی وقتها نقش هریپاتر، بتمن، سوپرمن، فلش و… را بازی میکنند. گذشته از اینکه فقر الگوی تاریخی در غرب، آنها را مجبور کرده است به تولید الگوی رفتاری روی بیاورند، ولی واقعا چه دلیلی دارد که غربیها و البته چندسالی هست که شرقیها، این همه قهرمان را به عنوان الگو معرفی میکنند و چرا ما باید شیوه الگومحوری در تربیت را باید جدی بگیریم؟
در این مقاله ما سعی کردهایم ضمن بیان پاسخ به این سوال، به صورت کوتاه و گذرا این شیوه و نکات مهم آن را بررسی کنیم.
چرا روش تربیت الگومحور؟
چون در این روش، یادگیری عمدتا با مشاهده مستقیم یا تصویرپردازی ذهنی انجام میشود، از مؤثرترین و پایدارترین انواع یادگیری است.
روند یادگیری، تفهیم و انتقال پیام به متربّی که نوجوان ما باشد، سریعتر و راحتتر انجام میشود.
اشتباه و خطا در یادگیری کمتر خواهد بود.
ایمان به قابلیتهای خود
نوجوان وقتی الگوهای انسانی را مشاهده میکند، به قابلیتها و توانایی های انسانی خودش پی میبرد و با ایمان بیشتر به خود و اعتماد به نفس بالاتری در جهت شکوفایی آن ها تلاش میکند.
ایمان به انجامپذیری کار و دستیافتنی بودن هدف
خیلی وقتها نوجوان مثلا توصیفی از نماز را شنیده و حمد و سوره و دیگر اذکار و ارکان نماز را یاد گرفته، اما در عمل نمیتواند نماز بخواند. مشاهده این الگو میتواند راهکارهای عملی را به متربّی نشان دهد.
الگو یعنی چه؟!
یعنی خوبی ها و کمالات از مرحلهی توصیف به مرحلهی عمل و عینیت برسد.
الگومحوری چه سودی دارد؟!
با این شیوه مسیر دستیابی کمالات را از دشوار بودن خارج میکنیم و به امری دست یافتنی تبدیل میکنیم.
الگو در نوجوان چه تاثیری دارد؟!
نوجوان با مشاهده الگو، میفهمد هدف بزرگ دست یافتنی و ممکن است.
مشاهده الگو، رغبت و انگیزه نوجوان را برای رسیدن به هدف تحریک میکند.
دو نکته مهم در الگومحوری
۱. الگو عینی و محسوس است و به همین دلیل اثر فراوانی دارد.
انسان میل و گرایش ذاتی به الگوگیری دارد. لذا اگر الگوی صحیح معرفی نکردیم خود نوجوان از دیگران الگوگیری خواهد کرد که ممکن است از افرادی باشد که خوشایند والدین نباشند.
۲. قرآن کریم در سوره احزاب آیه ۲۱ حرف آخر و همه جانبهای در مورد الگو زده:
لَقَد کان لَکم فی رسولِ اللهِ اُسوَةٌ حسنةٌ؛
به طور مسلم برای شما، در زندگی رسول خدا، سرمشق نیکویی است.
فواید تربیت الگومحور
بزرگ ترین فایده، حفظ شخصیت فرزند است، گفت و گو به دلیل اینکه مستقیم است اثر کمتری دارد؛ چون نوجوان استقلال طلب است و در مقابل صحبتهای بزرگترها گارد میگیرد. اما در حالت الگومحور مسائل تربیتی از حالت تحمیلی و القایی خارج شده و خود نوجوان برای دستیابی به کمال، حرکت میکند.
رمزهای تربیت۱: معمولا نوجوان چه کسانی را به عنوان الگو انتخاب میکند؟
اگر رفتار پدر و مادر صحیح باشد، مادر ناخود آگاه بهترین الگوی دختر میشود و پدر بهترین الگوی پسر میشود. در مرحلهی بعدی اقوام، مربیان و معلمان و نزدیکان هستند. و بعد کسانی که زیاد دیده میشوند، مثل بازیگران یا افراد مشهور.
فرزند ابتدا تمام ریز رفتارات پدر و مادر را مورد بررسی قرار میدهد و اگر به نتیجه مطلوب برسد پدر و مادر را الگو قرار میدهد و اگر به نتیجه مطلوب نرسد دیگران را الگو قرار میدهد و نوعا نمیتوانند الگوی صحیحی انتخاب بکند.
رمزهای تربیت۲: وظایف خانواده در تربیت الگومحور
اولین وظیفه خانواده، تربیت عملی است. در این روش باید توجه کرد که:
والدین سعی کنند خودشان به آنچه میگویند و دوست دارند فرزندشان به آن عمل کند، عمل کنند.
(یعنی اگر والدین میخواهند فرزندشان، راستگو، خوش اخلاق و نظم و… باشند. باید توجه کنند که خودشان چقدر اهل آن کارها هستند.)
فرزندان بیش از آنکه به گفتار خانواده توجه کنند به رفتار آنها توجه میکنند؛ و آمار در این زمینه میگوید: 75 درصد
یادگیری انسان از طریق حس بینایی است و 13 درصد از طریق حس شنوایی.
و البته بیشتر یادگیری هم به صورت خاموش است بدین معنا که فرد اعلام نمیکند که من فلان قضیه را آموختم. فقط یادمیگیرد و بعدا تکرار میکند.
تذکر مهم؛ پرهیز از تصنع:
والدین و مربیان نباید در تربیت عملی، به ظاهرسازی روی آورند؛ یعنی در مقابل فرزندان تظاهر به آن رفتار خوب بکنند. در واقع والدین باید قبل از تربیت فرزند خودشان را تربیت کنند.
در واقع لازم نیست که والدین برای تربیت، رفتاری را به عنوان تربیت انجام دهند.
الگوی همه جانبه:
نوجوان برای الگوپذیری فقط به رفتار دینی والدین نگاه نمیکند بلکه به مجموعه رفتار والدین نگاه میکند؛ مثلا اگر پدر و مادر به برخی رفتارهای دینی پایبندی نشان دهند ولی در اخلاق و رفتار و… نتواند خود را الگوی خوبی نشان دهند، الگوپذیری نوجوان از آنها کمتر خواهد بود.
دو سوال اساسی والدین باید از خود بپرسند:
آیا شما به عنوان انسانی مومن برای فرزندتان الگوی جذاب هستید؟!
آیا بیش از حد از تربیت کلامی برای فرزندتان از استفاده نکرده اید؟!
معرفی الگو به نوجوان
در تربیت الگومحور هر چه نمونه ارائه شده، از کمال بیشتر و جاذبهی فراگیرتری بهرهمند باشد، از کارایی بیشتری برخوردارخواهد بود.
پس بهترین الگو، ارائهی نمونهای تام و تمام و انسانی کامل است.
پدر و مادر هر چقدر هم تلاش کنند، باز هم ممکن است ضعفهایی داشته باشند. بنابراین نوجوان خود را باید به سمت الگوهایی هدایت کنند که کاملترباشند؛ به ویژه اگر این الگوها از نظر سنی به نوجوان نزدیکتر باشند، بیشتر اثر گذار
خواهند بود.
نمونهی این الگوها در تاریخ اسلام و انقلاب و فرهنگ شیعه فراوان است. به ویژه زندگی شهدا که بسیار پرثمر است.
نمونه الگو: حضرت یوسف علیه السلام
از مسائل مهم دوران نوجوانی، مسئلهی کنترل غریزه ی جنسی است. و با همزمانی این دوران با بلوغ جنسی نوجوان، به این کنترل حساسیت میبخشد. حضرت یوسف کسی بود که دوران نوجوانی و جوانی، با موفقیت در سخت ترین میدان مبارزه با نفس، به نماد نفسستیزی و پاکی شناخته شده است.
حضرت یوسف علیه السلام در اوج زیبایی و جناب زلیخا هم در کمال زیبایی؛ ولی حضرت یوسف از این امتحان سربلند بیرون آمدند و الگوی پاکدامنی بشریت شدند.
تجربه شخصی بنده در این زمینه نوجوانهایی بودند که اظهار میکردند با دیدن سریال یوسف پیامبر علیه السلام از خودارضایی و دیدن فیلمهای پورن دست کشیده است.
مقایسه کنید با تغییر الگوی دختران در فیلمها و کارتونهای غربی متناسب با نوجوان را در سالهای اخیر بررسی کنید: الگودهی شخصیت دختران از تنازی به عصیانگری و مخالفت با همهچیز
کارتونهایی همچون: موانا، شجاع، یخزده، غارنشینان و…
تغییر این نوع از تربیت را اگر در کنار بازهی زمانی پخش این انیمشینها لحاظ کنیم متوجه خواهیم شد که چرا تعداد لیدرهایی که دخترهای جوان هستند در اغتشاشهای اخیر کشور زیاد است.
با امید اینکه بتوانیم الگوهایی صالح و نورانی را به فرزندان برومند این آب و خاک معرفی کنیم.
کانال صالحانهی را در پیامرسان ایتا دنبال کنید.
اگر به این موضوع علاقهمند هستید با موضوع نوجوان همراه شوید.
دیدگاهتان را بنویسید