رزق دزد

رزق و روزی دزد

نوشته‌ی «رزق دزد» در پاسخ به سوالی است که در انجمن دین و مذهب ایجاد شده است. برای مشاهده کامل‌تر پرسش و پاسخ‌ زیر را ببینید: گفتگویی در باب رزق و روزی

زمان تقریبی مطالعه: ۷ دقیقه

آیا خداوند روزیِ بعضی انسان‌ها را در دزدی‌کردن قرار داده است؟

ما اعتقاد داریم که روزی هر کس را خدا می‌دهد. آیا می‌توان گفت روزیِ کسی که دزدی می‌کند را هم خدا داده است؟ یعنی می‌توان گفت که خدا رزقِ دزد و روزی او را در حرام قرار داده است؟

نکته‌هایی که درباره‌ی رزق دزد باید بدانیم

پیش از توضیح پاسخ نیاز است چند مقدمه را بیان کنیم. خوب است بدانید این مقدمات هر کدام در جای خود اثبات شده هستند. در این جا ما این مقدمه‌ها را فقط بیان می‌کنیم. تا با در کنار هم قرارگرفتن آنها ترکیب قطعات پازلِ پاسخ در ذهن مخاطب عزیز مشخص شود. البته در هر مقدمه آیه‌ یا آیه‌هایی کلیدی برای تدبر و مطالعه ذکر خواهد شد. این مقدمات به صورت اختصار عبارتند از:

💠 اول – هستی بخشی خداوند

آیه کلیدی اول؛ سوره‌ی مبارکه‌ فاطر آیه ۱۵: يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ

آیه کلیدی دوم؛ سوره‌ی مبارکه نور آیه‌ ۳۵: اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ …

کار خداوند در عالم هستی، هستی بخشی است. او هستی بخش عالم است. در هستی‌ای که خداوند به عالم و از جمله انسان‌ها می‌بخشد، هیچ‌گونه ایراد، اشکال، شر، بدی، نقص، مریضی، فقر یا … وجود ندارد.

💠 دوم – اصل اختیار انسان: به صورت قاعده الامر بین الامرین

آیه کلیدی؛ سوره‌ی مبارکه‌ی انسان آیه ۳: انَّا هَدَیْناهُ السَّبیلَ امَّا شاکِراً وَ امَّا کَفُوراً

بنابر این اصل نه جبر مطلق و نه اختیار مطلق را می‌توان قبول کرد. بلکه اختیار انسان در قالب قوانین الهی حاکم بر عالم هستی و طبیعت برقرار است.

💠 سوم – تجلی بخشی انسان به هستی الهی در قالب اختیار و انتخاب

آیه‌ی کلیدی؛ سوره‌ی مبارکه نساء آیه ۷۹: مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ۖ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ

انسان با استفاده از اختیاری که دارد می‌تواند در هر لحظه انتخاب‌هایی انجام دهد. هر کدام از این انتخاب‌ها جهت و مسیر تازه‌ای در زندگی او ایجاد می‌کنند. و در نهایت این انتخابها منجر می‌شوند به تجلی بخشی آن هستی‌ای که خودش بخشش خداوند بود.

به عبارت ساده‌تر:

خداوند در هر لحظه به انسان قدرت و زندگی می‌دهد و این انسان است که با اختیار و انتخاب‌گری‌اش زندگی خود را می‌سازد. حال می‌خواهد این انتخاب در جهت رشد او باشد یا در جهت خسران و زیان. و این اختیار و انتخاب‌گری در بحث رزق و روزی دزد هم جریان دارد.

💠 چهارم – امر نکردن خداوند به گناه و امور ناشایست

آیه‌ی کلیدی؛ سوره‌ی مبارکه اعراف آیه ۲۸: قُلْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ

خداوند متعال انسان را وادار و ملزم به کار ناشایست مثل تجاوز به حقوق دیگران نمی‌کند ولی انسان می‌تواند به قدرت انتخا‌ب‌گری خود کار ناشایست را انتخاب کند و انجام دهد.

💠 پنجم – حمایت دائم خداوند از تصمیمات انسان

آیه‌ی کلیدی اول؛ سوره‌ی مبارکه اسراء آیه ۲۰: كُلًّا نُمِدُّ هَٰؤُلَاءِ وَهَٰؤُلَاءِ مِنْ عَطَاءِ رَبِّكَ ۚ وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُورًا

آیه‌ی کلیدی دوم؛ سوره‌ی مبارکه بقره آیه ۱۰: في قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللهُ مَرَضاً

خداوند هر تصمیمی که انسان بگیرد و هر مسیری که برای زندگی انتخاب کند، از انتخاب او حمایت می‌کند ولی برای اتمام حجت و گرفتن بهانه از انسان‌ها تصمیم مثبت او را حمایت می‌کند

💠 ششم – روزی بخشی خداوند به تمام موجودات

آیه کلیدی؛ سوره‌ی مبارکه هود آیه ۶: وَ مَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا

طبق این آیه و دسته‌ای دیگر از آیات مانند این، روزی انسان و تمامی دیگر موجودات تا هنگام مرگ در این دنیا توسط خداوند ضمانت شده است.

💠 هفتم – اعمال خداوند در عالم ماده، در قالب قوانین طبیعی انجام می‌پذیرد.

آیه کلیدی: سوره مبارکه جاثیه آیه ۱۳: وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ

روایت کلیدی: اصول کافی ج۱، کتاب الحجة، باب معرفة الامام و الرد علیه: عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ أَنَّهُ قَالَ: أَبَى اَللَّهُ أَنْ يُجْرِيَ اَلْأَشْيَاءَ إِلاَّ بِأَسْبَابٍ فَجَعَلَ لِكُلِّ شَيْءٍ سَبَباً

تمام حوادث عالم طبیعت باید در قالب قوانین طبیعی انجام بپذیرند. حتی معجزات انبیا هم به تصریح مفسرین در بستر قوانینی طبیعی روی ‌می‌دهند ولی چون از سرعت بسیار بالا و عدم تکرار پذیری برخوردار هستند، برای انسان‌ها و محققین قابل کشف نیستند. اما برای روزی‌رسانی خداوند نیز این قاعده استثنا نمی‌شود.

💠 هشتم – ایجاد یک اتفاق در قالب قوانین طبیعی مادی زمان‌بر است.

آیه کلیدی: سوره مبارکه یونس آیه ۳: إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَىٰ عَلَى الْعَرْشِ

در اتفاقات فیزیکی عالم همیشه زمان یکی از فاکتورهای مهم به حساب می‌آید. و اساسا این عالم با زمان سرشته شده است و هیچ اتفاقی در عالم را نمی‌توان یافت که خارج از دایره‌ی زمانی سنجیده شود. اما این زمان بردن حوادث نسبت با نوع اتفاق متفاوت است. به عبارت دیگر هر اتفاقی برای وقوع مقدار زمان متناسب با خود را دارد.

💠 نهم – عمل‌کرد و تلاش انسان به عنوان یکی از حلقه‌های اتفاقات طبیعی

آیه کلیدی: سوره مبارکه نجم آیه‌های ۳۹ و ۴۰: وَ أَنْ لَیْسَ لِلإِنْسانِ إِلاّ ما سَعی وَ أَنَّ سَعْیَهُ سَوْفَ یُری.

به این معنا که خداوند برای روزی رساندن به یک فرد خاص سلسله‌ای از علل و عوامل را به جنبش وامی‌دارد. تا این روزی را به این فرد خاص برساند و در نهایت کاری که این فرد انجام می‌دهد نقطه نهایی این دریافت است.

💠 دهم – رفتارهای انسان همیشه بر پایه شخصیتی است که قبلا ساخته است.

آیه کلیدی: سوره مبارکه اسراء آیه ۸۴: قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ

این شخصیت متشکل است از مجموعه افکار، اندیشه‌ها و احساسات و به خصوص باورهای انسان در هر موضوع. انسان طبق این شاکله شخصیتی است که در هر لحظه انتخاب و رفتار می‌کند.

جمع‌بندی مقدمات رزق دزد

با توجه به این مقدمات – که البته یکم طولانی هم شد 🙂 – می‌توانیم به این جمع‌بندی برسیم که خداوند متعال برای هر فرد، رزقی معین را مورد ضمانت قرار داده که به او برساند. اما خداوند روزی هر کس را از طریق قوانین الهی حاکم بر عالم هستی حتما می‌رساند. و در این بین باید به فاکتور زمان‌بردن رویدادها توجه ویژه‌ای کرد و دانست که برای رسیدن به مقصود گاهی کمی صبر نیاز است.

حال اگر کسی بدون توجه به این فاکتور اساسی و با استفاده از قدرت اختیار و انتخاب‌گری خود، تلاشی خارج از روند طبیعی الهی – مانند تجاوز به حقوق دیگران – انجام دهد. و به نتیجه‌ای برسد نمی‌توان گفت که این همان نتیجه‌ای است که خداوند به صورت حلال برای مقدر کرده بود. چرا که با در نظر داشتن مقدمه چهارم – عدم رهنمود خداوند به امور ناشایست -، روندی که خداوند برای انسان در نظر گرفته است از مجرای قوانین پاک الهی می‌گذرد. نه تجاوز به حقوق دیگران. فقط در کنار تلاش، اندکی – گاهی فقط چند دقیقه یا چند ساعت –  صبر نیاز است تا این روند کامل شده و به مقصود که روزی حلال است برسیم.

لذا در گفتمان روایی روزی تقسیم شده است به حلال و حرام. و منظور از این دو عبارت روزی پاک الهی و روزی‌ای که انسان، خود با سوء استفاده از قدرت انتخاب خود به دست آورده می‌باشد.

نتیجه انتخاب هر کدام از روزی‌ها

روزی حلال و پاک چون از منشا و مجرای پاک به انسان می‌رسد موجب روشنایی و نور در وجود انسان و زندگی او می‌شود. در حالی که روزی حرام و ناپاک موجب تاریکی و سیاهی زندگی انسان می‌شود. هر چند این اتفاقات به صورت ناخودآگاه به وجود می‌آیند و اغلب اوقات از آنها خبر نداریم.

یک داستان جالب از رزق دزد

با این بیان و توضیح خوب است که به داستانی که ابن ابی الحدید در کتابش آورده است توجه کنید:

روزی علی‌علیه السلام برای ورود به مسجد، افسار مرکب خود را به دست مردی دادند تا مراقب آن باشد. مرد افسار را درآورد و رفت. بعد از نماز علی‌علیه السلام در حالی‌که دو درهم برای مرد در دست خود داشتند، خارج شدند. ولی مرکب را بدون لجام یافتند. پس دو درهم را به یکی از غلامان خود داد تا با آنها افساری بخرد. از قضا غلام، مرد را در بازار یافت که افسار ربوده شده را به دو درهم می‌فروخت. غلام افسار را به دو درهم ستاند و به سوی مولای خود بازگشت. علی‌علیه السلام هنگامی که از ماجرا باخبر شدند فرمودند:

«همانا بنده با ترک صبر روزی حلال را برخود حرام می‌کند. در حالی که چیزی بر آنچه که برایش مقدر شده نمی‌افزاید.»

منبع داستان:

ابن ابی الحدید، عز الدین ابوحامد؛ شرح نهج البلاغه؛ قم: کتابخانه عمومی آیة الله مرعشی نجفی، ۱۳۳۷. ج۳ صص ۱۶۰ – ۱۶۱

آیا خداوند رزق و روزی دزد را در دزدی کردن گذاشته است؟
مرور سریع نوشته رزق دزد

مقالات مرتبط

پاسخ‌ها

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *